سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
355
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
تصنيفات او عبارتند از : بستان الواعظين ( چاپ لكنهو 1254 ه ق ) ؛ خلاصة الاعمال ( چاپ مطبعهء سلطانى ) ؛ سبيل النجاة ؛ ردّ غلاة الشيعة ( عربى ) . عبد اللّه پيرپايى 1280 ه ق / 1863 م 1365 ه ق / 1946 م حاجى ملا عبد اللّه از اهالى قصبهء « پيرپايى بلوك پيشاور » و چشم و چراغ خانوادهاش بود . وى در 12 مى 1863 م متولد شد و بعد از تحصيلات ابتدايى براى كسب علم با علماى مذاهب مختلف ملاقات كرد . به سفرهاى دور و دراز پرداخت از جمله در هندوستان زبان سانسكريت را فرا گرفت ، مذهب هندو را مطالعه كرد ، به افغانستان رفت و چندين سال مجاور مزار سخى صاحب سكونت گزيد و ازآنجا به قصد حج از راه ايران و عراق به مكه و مدينه رفت ، وى اين سفر طولانى را پياده طى كرد . در بين سفر با علما ملاقات مىكرد . بعد از مدتى ، از مكه و مدينه به عراق آمد و از محضر علماى بزرگ كربلا و نجف كسب فيض كرد . سپس به مركز فقه ايران يعنى قم رفت و در همان جا رحل اقامت افكند و به مطالعهء وسيع حديث و فقه پرداخت و بعد از مدتى طولانى به وطن خود بازگشت ، اقامت او در محل شيركوت در منزل ملك وهاب على بود . وى صوفىمنش ، زاهد ، صاحب كرامت ، عالم ، مبلّغ اسلام و شريعت بود . علامه عبد العلى هروى تهرانى به وى احترام مىگذاشت و او را عبد اللّه مقدس مىناميد . در ميان مردم بنگش و تيراه مقام مرجعيت داشت ، از نقاط دور مردم مىآمدند و از وى استفاده مىكردند . دو سال قبل از وفاتش در منطقهء غير قيراه دره منى خيل ، در محل تندهير سكونت گزيد و پس از وفات در همان جا مدفون شد . عبد اللّه فردى پرهيزگار و عابد بود و سخنان او در شنونده اثر مىگذاشت . در سنّ هشتاد و هشتسالگى در سال 1365 ه ق / 7 ژوئيهء 1946 م درگذشت و طبق وصيت در حسينيهاى كه خود تعمير كرده بود در زير ديوار به خاك سپرده شد تا مردم دور قبر وى نگردند . عبد المجيد سامانى 1130 ه ق / 1717 م نواب ابراهيم خان ( درگذشته به سال 1121 ه ق ) فرزند نواب على مردان خان براى تصنيف دائرةالمعارف شيعه هيئتى از علما تشكيل داد ، اين هيئت كتاب مفصلى را در زمينهء تاريخ ، عقايد ،